İnceleme: Otomatik Portakal

Bilim Rehber Kaynağı

İnceleme: Otomatik Portakal

Kitap Değerlendirmesi:

Yazar: Anthony Burgess

Yayınevi / Basım Yılı: İş Bankası Kültür Yayınları (2008)

Alanlar: Modern Klasikler, Felsefe

İnceleme:

Her distopya gibi çok uç unsurlar bulunduran Otomatik Portakal, yine her distopya gibi hem günümüzden hem de yazıldığı tarih olan 1960’lardan birçok benzerlikler taşımaktadır. Yeraltı edebiyatının en popüler ve en güzel örneği olan Otomatik Portakal, kitabın baş kahramanı Alex‘in debdebeli ve suç batağındaki hayatının adım adım değişmesini anlatmaktadır.

Kitap kısaca; Alex ve arkadaşlarının – kendi deyimiyle ‘çete’sinin – gasp, hırsızlık, cinayet ve tecavüz gibi birçok suçun içerisindeyken, bir anlaşmazlık nedeniyle çete üyelerinin liderleri Alex‘i polise yakalatması ile başlıyor. Hapishane hayatına adapte olamayan Alex, devletin suçluluları bir nevi ‘topluma kazandırma’ projesine gönüllü olarak denek oluyor. Bu deneyler sonrasında iyileştiği (!) kesin gözüyle bakılan kahramanımız tahliye olup dışarıdaki hayatına geri dönüyor. Devletin propaganda malzemesi olarak kullanılan genç adam, artık bambaşka biri olarak döndüğü hayatına alışamasa da, bu yeni Alex ile varolmanın bir yolunu bulma çabasını anlatıyor.

Kitap mevcut gençliğin kokuşmuş hayatlarını yansıtmak için ağır bir argo dille yazılmış ve bunu da oldukça iyi yansıtmıştır. Suça meyilli bir psikopatın klasik müziğe olan aşkının zıtlığı gibi birçok zıtlık içeren ve  satır aralarında birçok simgesel betimleme kullanan yazarın kitabında asıl dikkat çekmek istediği nokta ise; seçim şansının bireylerin elinden alınmasıdır. Kendi özünde kötü olan ve kötülüğü bir zevk haline getiren Alex‘in yapılan koşullandırma deneyleri sonucu otoritenin istediği ve belirlediği ‘iyi insan’ kalıplarına uyarak hapishaneden tahliye edilse de biz aslında görüyoruz ki Alex hala suça meyilli ve istekli bir anti kahraman. Kendi derinliklerin de suç işlemeye özlem duysa da yapılan koşullandırmanın sonuçlarına bağlı olarak istediği hayatı yaşayamamakta, devlet her farklı bireyini tek tipleştirerek otomatik bir makineye çevirmekte. Peki, burada etikten söz etmek mümkün mü ?

Yazar Hakkında:

Asıl adı John Burgess Wilson olan yazar, 1917 Manchester doğumludur. Aslında dil bilimci olan yazar, İngiliz Edebiyatı ve sesbilimi eğitimi de almıştır. Kendisine konulan beyin tümörü teşhisi ve biçilen 1 yıllık ömrü – her ne kadar sonradan yanlış olduğu anlaşılsa da – bir mucizeye çeviren Wilson, karısının geçimini sağlamak için yazarlığa başlamıştır.

Birçok kitabında kendinden parçalar bulunduran yazar, Otomatik Portakal kitabında da trajik bir biçimde dört kişinin tecavüzüne uğrayan karısının üzücü hikayesinden uyarlama yapmıştır. 1993 yılında vefat eden yazarın 50’den fazla kitabı ve romanı bulunmaktadır.

Kitap Arka Kapağı Yazısı:

Tüm hayvanların en zekisi, iyiliğin ne demek olduğunu bilen insanoğluna sistematik bir baskı uygulayarak onu otomatik işleyen bir makine haline getirenlere kılıç kadar keskin olan kalemimle saldırmaktan başka hiçbir şey yapamıyorum…

Cockney dilinde (İngiliz argosu) bir deyiş vardır. “Uqueer as as clockwork orange”. Bu deyiş, olabilecek en yüksek derecede gariplikleri barındıran kişi anlamına gelir. Bu çok sevdiğim lafı, yıllarca bir kitap başlığında kullanmayı düşünmüşümdür. Bir de tabii Malezya’da “canlı” anlamına gelen “orang” sözcüğü var. Kitabı yazmaya başladığımda, rengi ve hoş bir kokusu olan bir meyvenin kullanıldığı bu deyişin, tam da benim anlatmak istediğim duruma, Pavlov kanunlarının uygulanmasına dayalı bir hikâyeye çok iyi oturduğunu düşündüm…

-Anthony Burgess-

Karabasan gibi bir gelecek atmosferi… Geceleyin sokaklara dehşet saçan, yaşamları şiddet üzerine kurulu gençler… Sosyal kehanet? Kara mizah? Özgür iradenin irdelenişi?.. Otomatik Portakal bunların hepsidir. Aynı zamanda hayranlık verici bir dilsel deneydir, çünkü Burgess antikahramanı için yeni bir dil yaratır: Yakın geleceğin argosu “nadsat”ı… ve Stanley Kubrick’in muhteşem film uyarlaması, yirminci yüzyılın kült eserlerinden biri olan bu romanın şöhretini pekiştirmiştir…

Kaynakça:

  • https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/anthony-burgess-my-wifes-trauma-which-version-do-you-want-322947.html
  • https://tr.wikipedia.org/wiki/Anthony_Burgess

RelatedPost

 

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir